Verslag Workshop 'natuur zuivert effluent',12 maart 2013, KRW event Den Bosch

 

 

door Theo Claassen, Wetterskip Fryslân, Leeuwarden

 

Vooraf
Een van de workshops tijdens dit KRW event betrof de workshop W17 natuur zuivert afvalwater. Vooraf bekend gemaakt op de website van Agentschap NL als volgt:

Natuur zuivert effluent (W17)
Het effluent van de Nederlandse rwzi’s voldoet aan de ervoor gestelde, geldende  lozingsnormen. Dat betreft echter een klein aantal parameters met normwaarden die nog ver boven de kwaliteitseisen liggen voor het (ontvangend) oppervlaktewater. Steeds vaker wordt het effluent uit zuiveringsinstallaties nabehandeld in een zogenaamde Waterharmonica, een schakel tussen afvalwater(keten) en oppervlaktewater(systeem). In een Waterharmonica wordt het effluent op een natuurlijke, energie-neutrale manier behandeld, waarbij niet alleen de fysisch-chemische kwaliteit verbeterd, maar ook pathogenen worden verwijderd, de zuurstofhuishouding verbetert en het water biologisch leven verkrijgt, kenmerkend voor gezond oppervlaktewater.

Gebleken is dat rwzi effluent nog diverse microverontreinigingen bevat en dat effluent een effect heeft op de ecologie van het ontvangende oppervlaktewater. Enkele systemen, waar het effluent van rwzi’s middels een Waterharmonica wordt nabehandeld, zijn onderzocht. Na passage door een Waterharmonica is het effluent (voor sommige parameters sterk) verbeterd en worden lozingspieken vanuit de rwzi sterk afgevlakt. Waterharmonica’s kenmerken zich met eigen natuurwaarden en veelal hebben zij een landschappelijke, recreatieve en educatieve meerwaarde. Tijdens de workshop worden deze eigenschappen toegelicht en wordt de inzetbaarheid ervan besproken. En er is ruimte nog om onbeantwoorde vragen te formuleren en prioriteren.

 

Verslag workshop W17
Inleiding door Wim van der Hulst (Waterschap Aa en Maas): link
Deze workshop zoomt in op een aantal KRW innovatieprojecten, waaronder WIPE (moeraszuiver afvalwater), Waterharmonica, Callisto, Wetterlânnen, Soerendonk en Ecozuivering Kristalbad. Focus is de Waterharmonica, zoals die nu op meer dan 10 locaties is aangelegd bij rwzi’s, en waarin het effluent van de zuivering wordt nabehandeld (STOWA rapport 2013 -07 geeft de actuele stand weer) . De eerste dateert reeds van 1995 (Everstekoog, Texel). Redenen om een Waterharmonica wel aan te leggen, zijn o.a.

Argumenten om geen Waterharmonica aan te leggen zijn o.a.

Zoals het WIPE onderzoek in de drie onderzochte Waterharmonica’s aantoonde, treedt er voor organische microverontreinigende stoffen (brandvertragers, medicijnresten, hormoonachtige stoffen, ed.) wel een lichte verbetering op in de Waterharmonica’s, doch zeker nog geen substantiële verwijdering. Hier ligt dus nog een onderzoeksvraag in de zin van het toevoegen van een schakel aan het systeem om ook deze stoffen te kunnen aanpakken.

Wim sloot af met de oproep: ga ermee aan  de slag! Welke wordt de volgende Waterharmonica?

Film WIPE symposium 29 maart 2012
Vervolgens werd de korte film getoond van het STOWA/WIPE symposium van 29 maart 2012 in de Efteling. Diverse ervaringsdeskundigen (wetenschappers, waterschappers en landschapsarchitecten, zoals T. Murk, S. Gerbens, J. Kappelhof, E. Foekema en K. Ykema) geven hun impressie weer en geven hun nuances aan wat Waterharmonica’s wel en (nog) niet kunnen. De film is vanaf te STOWA site te zien:
Videopresentaties bijeenkomst over waterharmonica
Op donderdag 29 maart 2012 hield vond er een symposium plaats over natuurlijke systemen voor de nabehandeling van RWZI-effluent. Deze zogenaamde Waterharmonica systemen zijn de afgelopen jaren op verschillende locaties in Nederland aangelegd. Bekijk de videopresentaties en ppt-presentaties van de dag.

Discussie o.l.v. Cora Uijterlinde
Wat zijn nog de openstaande vragen om over te gaan tot de aanleg van Waterharmonica’s?
Vraag: Er zijn verschillende systemen in den lande, zoals oppervlaktewater doorstrooomde vloeivelden, infiltratievelden (Efteling), ed. Zijn er verschillen (in werking en efficiëntie) tussen die systemen?
Antwoord: Hoewel we al veel weten van de werking van (onderdelen van de bestaande) Waterharmonica’s, is de aanleg van Waterharmonica’s veelal maatwerk (vanwege aard en omvang effluent, lokale landschappelijke situatie, beoogde nevenfuncties, ed.). Daarnaast is onderling afgestemde gelijksoortige monitoring van diverse systemen een grote wens om juist voor nieuwe plannen goed beslagen ten ijs te komen.
Vraag: Welke parameters moeten dan gemonitord worden?
Antwoord: Naast de voor de hand liggende parameters, zoals P, N, E-coli, zuurstof(ritmiek) en zwevende stof zijn dat ook bij de KRW-doelen aansluitende kwaliteitsparameters (voor algen, macrofauna, waterplanten en vissen). Deze KRW-doelen (maatlatten) zijn vooral daar relevant, waar het (nabehandelde) effluent een groot deel van het ontvangend oppervlaktewater bepaalt (zoals in beken). Dat is nu al gebleken uit monitoring waar macrofauna beelden van overwegend muggenlarven al veranderd zijn in meer libellenlarven in de monsters.
Vraag: De hoge verwachtingen van N en P verwijdering helofytenfilters viel veelal tegen. Wat zijn belemmeringen voor de keuze tot aanleg van een Waterharmonica?
Antwoord: De focus van ouds her (vanuit de helofytenfilters) lag op N en P verwijdering. Bij Waterharmonica’s is dat veel minder het geval. N en P kunnen beter in de rwzi aangepakt worden, hoewel Waterharmonica’s daar ook best nog wat aan doen, en zoals in Klaterwater tot eel lage P-gehalten kunnen leiden. Juist het vitaliseren en ecologiseren staat nu centraal: maakt van dood effluent weer levend oppervlaktewater met een eigen (natuur)kwaliteit. Bovendien zijn nevenfuncties en hergebruik nu ook veel meer in beeld.
Vraag: Hoe zit het met beheer en onderhoud?
Antwoord: Juist vanwege het maatwerk (bij aanleg) en vanwege de ontwikkeling (zeker de eerste jaren na aanleg) die een Waterharmonicasysteem doormaakt, is beheer en onderhoud belangrijk. Dat moet niet onderschat worden. Vlooienvijvers dienen zoveel mogelijk vrijgehouden te worden van vegetatie, rietvelden moeten jaarlijks gemaaid worden met afvoer van het riet, ed. De eerste paar jaar kan (overmatige) kroos- en flabgroei optreden. Maar soms zijn er ook ‘opbrengsten’, zoals tijdelijke waterbuffering.
Vraag: Passen Waterharmonica’s wel in stedelijk gebied?
Antwoord: Niet altijd, maar ook weer niet: ‘altijd niet’. Voor Friesland is onlangs een ruimtelijke verkenning van alle rwzi’s uitgevoerd met een doorkijk naar 2027, waaruit blijkt dat er vrijwel altijd mogelijkheden zijn voor een Waterharmonica. Benut vooral kansen (vanuit bv. gebiedsontwikkeling), koppeling met andere functies en ‘werk met werk’ momenten. Schroom niet om ook een landschapsarchitect in te schakelen. In het landelijk gebied kunnen ook SBB, NM, drinkwatermaatschappijen en gemeenten partners zijn.
Overige opmerkingen:
Let op en onderzoek de waterbodem van dergelijke systemen; die geven goede indruk van het functioneren  van een systeem.
Voor definiëren van normen ook aandacht voor wettelijke zaken, zoals voorschriften of eisen vanuit de Waterwet.

Na een geanimeerde discussie bedankt Cora de ruim 35 aanwezigen voor hun inbreng in de discussie en wijst ze nog op enkele relevante stands in de grote hal van de Brabanthallen. Tevens wijst Cora op het bestaande Platform Waterharmonica-deskundigen; zij kunnen benaderd worden met vragen of gevraagd worden bij ondersteuning (via het platform (info@waterharmonica.nl, zie tevens  www.waterharmonica.nl).

 

Publicatie
Later op de dag bood Ruud Kampf, mede namens Rob van den Boomen en Theo Claassen, de nieuwe / herziene STOWA uitgave van het STOWA rapport 2012-18 aan de dagvoorzitter prof dr Stefan Kuks aan. Van dit rapport is tevens een Engelse vertaling verschenen.

Boomen R. M. v. d. en Kampf R., (2013). Waterharmonica's in Nederland  1996-2012: van effluent tot bruikbaar oppervlaktewater, Stowa 2013-07. Amersfoort, STOWA.


Kampf R. en Boomen R.M. v.d., (2013b). Waterharmonica's in the Netherlands (1996-2012), natural constructed wetlands between well treated waste water and usable surface water, Stowa 2013-08. Amersfoort, STOWA.

Vragen over toepasbaarheid en toepassing
Vooraf aan de workshop waren door de voorbereidingsgroep de volgende vragen geformuleerd, die hier als achtergrondinformatie zijn toegevoegd. Deels zijn ze tijdens de workshop besproken, deels blijven ze relevant voor de verdere ontwikkeling van en onderzoek aan Waterharmonica’s.

Vragen betreffende nog te beantwoorden (kennis)vragen